Asimovun Robototexnika Qanunları • Süni İntellekt • Kosmos • Etika

Ətraflı Müsabiqə Qaydaları

Asimovun Robototexnika Qanunları • Süni İntellekt • Kosmos • Etika

İki mərhələli Elmi Fantastika Hekayə Müsabiqəsi — 9–11-ci sinif şagirdləri üçün. Aşağıda bütün rəsmi qaydalar verilib.

1. Əsaslandırma

Bu gün internetə çıxışı olan hər kəs Süni İntellekt (Sİ) alətlərindən istifadə edir. Android sistemlərin fiziki-motor bacarıqları gözləniləndən yavaş inkişaf etsə də, intelektual alətlərin imkanları misilsiz sürətlə artır. Yaxın gələcəkdə android robotların daha mürəkkəb motor bacarıqları qazanacağı, qabaqcıl Sİ ilə təchiz olunacağı və internetə qoşularaq insan növünün bir çox bilik və bacarıqlarına yiyələnəcəyi gözləniləndir.

Sİ ilə təchiz olunmuş android robotlar Süd Yolu qalaktikasının məskunlaşdırılması perspektivi ilə birləşəndə, İsaak Asimovun «Mən, robot» əsərindəki ssenarilər getdikcə daha real görünür. Asimovun əsərində risklı və ya qeyri-etik davranışı məhdudlaşdırmaq üçün robotlara etik prinsiplər («Asimov Qanunları») proqramlaşdırılır. Lakin hər qeyri-standart vəziyyəti öncədən görmək mümkün deyil; hekayələr məhz gözlənilməz dilemmalar və müdaxilə zərurəti ətrafında qurulur.

Asimovun dövründən bəri texnologiyanın inkişafı (internet, müasir Sİ, mexatronika və s.) nəzərə alınmaqla, bu ssenarilərə yenidən baxmağa açıq ehtiyac var. Hekayələrdə müdaxilə edən şəxs Dr. Susan Calvindir, lakin robotlar kütləvi texnikaya çevriləndə fərdi müdaxilələr kifayət etməyəcək — daha sistemli və fundamental yanaşma lazım olacaq. Bu müsabiqə orta məktəb şagirdlərini (9–11-ci sinif) hələ fantastik görünən, lakin artıq uzaq olmayan gələcəyə hazırlamağı hədəfləyir: onu anlamaq, modelləşdirmək və formalaşmasında fəal rol oynamaq, həmçinin süni intellekt mühəndisliyində karyera seçənləri daha da həvəsləndirmək.

İştirak şagirdləri bu məsələləri dərindən öyrənməyə həvəsləndirəcək və çoxlarını əlaqəli sahələrdə karyera qurmağa ruhlandıra bilər.

🚫🤖

2. Süni İntellekt Məhdudiyyəti

Yaradıcı məzmun üçün generativ Sİ-yə ciddi qadağa.

  • Hekayələr, süjet planları, personaj təsvirləri, dialoqlar, elmi əsaslandırma və illüstrasiyalar şagird komandasının orijinal işi olmalıdır.
  • Yazılı mətnin, ideya təklifinin və ya illüstrasiyanın hər hansı hissəsini yaratmaq üçün generativ Sİ alətlərindən (ChatGPT, Claude, Gemini, Grok, Midjourney, DALL·E, Stable Diffusion və s.) istifadə qadağandır.
  • Generativ Sİ istifadəsinin aşkar edilməsi dərhal diskvalifikasiya ilə nəticələnir.
  • Komanda hər mərhələnin təqdimatı ilə birlikdə qısa orijinallıq bəyannaməsi təqdim etməlidir.

3. Müsabiqənin Strukturu — İki Mərhələ

Müsabiqə ardıcıl iki mərhələdə təşkil olunur. Yalnız 1-ci mərhələni uğurla başa vuran komandalar 2-ci mərhələyə keçə bilər. Bütün yazılı təqdimatlar yalnız İngilis dilində olmalıdır.

Mərhələ 1 — İdeya Təklifi və Konsepsiyanın İzahı

Məqsəd: Komandalar tam hekayə və illüstrasiyaya vaxt sərf etməzdən əvvəl əsas konsepsiyalarını təqdim edib əsaslandırır.

Maksimum həcm: 800 sözDil: İngilisSon tarix: 30 Noyabr

Tələb olunan məzmun (ardıcıllıqla daxil edilməlidir):

  • İşçi başlıq — Hekayənin ilkin başlığı.
  • Əsas ideya və konflikt — Sİ/android robotlar və insan (yaxud ulduzlararası) cəmiyyəti ilə bağlı mərkəzi problemin aydın ifadəsi. Konflikt nədir? Kimlər arasında? Nə təhlükədədir? (Tövsiyə: 120–160 söz)
  • Elmi əsas — Ssenarini mümkün edən real və ya ekstrapolyasiya edilmiş elmi prinsiplərin qısa izahı (fizika, kimya, biologiya, kompüter elmləri, astronomiya). Psevdoelmə (telepatiya, telekinez və s.) yol verilmir. (Tövsiyə: 120–160 söz)
  • Məkanın təsviri — Sonradan təsvir ediləcək kosmik məkanın (ekzoplanet, asteroid, açıq kosmos, orbital məskən və s.) qısa təsviri. (Tövsiyə: 80–120 söz)
  • Etik dilemma — Etik gərginliyin müəyyən edilməsi və onun Asimovun Üç Qanunu ilə əlaqəsi (və ya onlara meydan oxuması). (Tövsiyə: 120–160 söz)
  • Təklif olunan həll və Qanunun təkmilləşdirilməsi — Problemin həlli üçün ilkin ideyalar və Asimov Qanunlarına təklif olunan əlavələr/dəyişikliklər. (Tövsiyə: 120–160 söz)
  • Komanda rolları — Hər üzvün töhfəsinin qısa göstərilməsi (elm, nəqletmə, vizual konsepsiya və s.). (Tövsiyə: 40–60 söz)

Tövsiyə olunan söz bölgüsü (Mərhələ 1 — cəmi maks. 800 söz):

#BölməSözFokus
1İşçi başlıq—İlkin başlıq
2Əsas ideya və konflikt120–160Mərkəzi problem və risklər
3Elmi əsas120–160Real/ekstrapolyasiya elm
4Məkanın təsviri80–120Kosmik məkan
5Etik dilemma120–160Etik gərginlik və Asimov əlaqəsi
6Həll və Qanunun təkmilləşdirilməsi120–160Həll ideyaları və Qanun dəyişiklikləri
7Komanda rolları40–60Üzv töhfələri
CƏMİ≈ 800800 sözü keçməməlidir

Mərhələ 1-in Qiymətləndirilməsi (cəmi 40 bal):

MeyarBalNə qiymətləndirilir
İdeyanın orijinallığı12İdeyanın, konfliktin və Sİ/robototexnika etikasına baxışın yeniliyi
Elmi inandırıcılıq10Real elmə əsaslanma; psevdoelmin olmaması
Etik dərinlik və Asimov əlaqəsi10Dilemmanın aydınlığı; Üç Qanunun düşünülmüş təkmilləşdirilməsi
Aydınlıq və struktur8Konsepsiya sənədinin təşkili, uyğunluğu və tamlığı

Nəticə: Keçən komandalar rəy alır və 2-ci mərhələyə dəvət olunur.

Mərhələ 2 — Tam Hekayə və Vizual İş

Məqsəd: Təsdiqlənmiş 1-ci mərhələ konsepsiyası əsasında tam hekayənin və müşayiətedici illüstrasiyanın hazırlanması.

Hekayə həcmi: maksimum 2 000 sözDil: İngilisSon tarix: 1 Fevral

Tələb olunan yazılı materiallar:

  • Tam qısa hekayə — Təsdiqlənmiş 1-ci mərhələ konsepsiyası əsasında 2 000 sözdən çox olmayan tam nəqletmə. İngilis dilində olmalıdır.
  • Təkmilləşdirilmiş etik təklif — Hekayənin həllinin Asimovun Üç Qanununa necə təkmilləşdirmə/əlavə təklif etdiyinin açıq ifadəsi. (Tövsiyə: 150–250 söz)
  • Orijinallıq bəyannaməsi — Yaradıcı məzmun (yazılı və ya vizual) üçün generativ Sİ-dən istifadə edilmədiyini təsdiqləyən qısa bəyanat (təqr. 30–50 söz).

Hekayə yazma tələbləri:

  • Nəqletmə tam olmalıdır: giriş, inkişaf, kulminasiya və həll.
  • Personajlar, dialoqlar və hadisələr orijinal və məntiqi cəhətdən ardıcıl olmalıdır.
  • Elmi əsas boyunca ardıcıl və inandırıcı qalmalıdır.
  • Etik dilemma mərkəzi olmalıdır; həll aydın təqdim edilməlidir.
  • Dil keyfiyyəti (qrammatika, üslub, lüğət) yüksək səviyyədə olmalıdır.

Tövsiyə olunan hekayə strukturu və söz bölgüsü (2 000 söz daxilində):

Hekayə hissəsiSözMəqsəd
Açılış / Məkan250–350Dünya, məkan və əsas personajların təqdimi
Gərginliyin artması / Konflikt500–650Mərkəzi problem və etik gərginliyin inkişafı
Kulminasiya300–400Dilemmanın zirvəsi; həlledici qərar və ya qarşıdurma
Həll300–400Konfliktin necə həll olunması; nəticələr
Yekun / Düşüncə150–250Son fikir; təkmilləşdirilmiş Qanun təklifi ilə əlaqə
CƏMİ (hekayə)≈ 1 700–2 0002 000 sözü keçməməlidir

Vizual İllüstrasiya Tələbləri:

  • Mövzu — Hekayədə təsvir olunan kosmik məkanı göstərməlidir (ekzoplanet, asteroid, açıq kosmos, orbital məskən, kosmik gəmi və s.).
  • Yerləşmə — Tam səhifə şəkli, titul şəkli və ya mətn tərtibatı ilə inteqrasiya olunmuş yan/kənar təsvir.
  • Vasitə — Ənənəvi vasitələr (rəsm, boyama, mürəkkəb, akvarel və s.) və ya rəqəmsal alətlər — generativ Sİ istifadə edilmədən.
  • Fayl formatı — Yüksək keyfiyyətli skan və ya rəqəmsal fayllar (JPEG, PNG və ya PDF). Tövsiyə olunan minimal keyfiyyət: 300 dpi.
  • Elmi inandırıcılıq — Təsvir olunan mühit hekayənin elmi əsası ilə uyğun olmalıdır.
  • Estetik uyğunluq — İllüstrasiya nəqletmənin tonu və atmosferi ilə uzlaşmalıdır.
  • Orijinallıq — Komanda tərəfindən yaradılmalıdır. Generativ Sİ (Midjourney, DALL·E, Stable Diffusion və s.) qəti qadağandır.

Mərhələ 2-nin Qiymətləndirilməsi (cəmi 100 bal):

MeyarBalNə qiymətləndirilir
a) İdeyanın orijinallığı15İdeyanın, nəqletmə yanaşmasının və konseptual baxışın təzəliyi
b) Ədəbi-estetik və dil keyfiyyəti20Nəqletmə ustalığı, üslub, uyğunluq, qrammatika və ümumi tamlıq
c) Təsviri sənət — məkan illüstrasiyası15Bədii keyfiyyət, estetik dəyər, hekayə ilə inteqrasiya, elmi inandırıcılıq
d) Etik uyğunluq və həssaslıq10Gender bərabərliyinə hörmət; zorakılıq və ya ayrı-seçkiliyin təbliğ edilməməsi
e) Problemin həlli və Qanunun təkmilləşdirilməsi15Təklif olunan həllərin keyfiyyəti və Asimov Qanunlarına konkret əlavələr
f) Ssenarinin elmi əsası15Elmi prinsiplərlə uyğunluq; real ekstrapolyasiya
g) Psevdoelmin olmaması10Telepatiya, əbədi hərəkət, sehr və ya digər qeyri-elmi vasitələrə əsaslanmamaq

Qeyd: 1-ci mərhələnin balları keçid filtri kimi istifadə oluna bilər və münsiflərin mülahizəsinə əsasən yekun reytinqə çəkili töhfə də verə bilər.

4. Təqdimat Qaydaları və Praktiki Qeydlər

Gələcəyi birlikdə yazaq!

Qeydiyyat & Ödəniş