Asimovun Robototexnika Qanunları • Süni İntellekt • Kosmos • Etika
İki mərhələli Elmi Fantastika Hekayə Müsabiqəsi — 9–11-ci sinif şagirdləri üçün. Aşağıda bütün rəsmi qaydalar verilib.
Bu gün internetə çıxışı olan hər kəs Süni İntellekt (Sİ) alətlərindən istifadə edir. Android sistemlərin fiziki-motor bacarıqları gözləniləndən yavaş inkişaf etsə də, intelektual alətlərin imkanları misilsiz sürətlə artır. Yaxın gələcəkdə android robotların daha mürəkkəb motor bacarıqları qazanacağı, qabaqcıl Sİ ilə təchiz olunacağı və internetə qoşularaq insan növünün bir çox bilik və bacarıqlarına yiyələnəcəyi gözləniləndir.
Sİ ilə təchiz olunmuş android robotlar Süd Yolu qalaktikasının məskunlaşdırılması perspektivi ilə birləşəndə, İsaak Asimovun «Mən, robot» əsərindəki ssenarilər getdikcə daha real görünür. Asimovun əsərində risklı və ya qeyri-etik davranışı məhdudlaşdırmaq üçün robotlara etik prinsiplər («Asimov Qanunları») proqramlaşdırılır. Lakin hər qeyri-standart vəziyyəti öncədən görmək mümkün deyil; hekayələr məhz gözlənilməz dilemmalar və müdaxilə zərurəti ətrafında qurulur.
Asimovun dövründən bəri texnologiyanın inkişafı (internet, müasir Sİ, mexatronika və s.) nəzərə alınmaqla, bu ssenarilərə yenidən baxmağa açıq ehtiyac var. Hekayələrdə müdaxilə edən şəxs Dr. Susan Calvindir, lakin robotlar kütləvi texnikaya çevriləndə fərdi müdaxilələr kifayət etməyəcək — daha sistemli və fundamental yanaşma lazım olacaq. Bu müsabiqə orta məktəb şagirdlərini (9–11-ci sinif) hələ fantastik görünən, lakin artıq uzaq olmayan gələcəyə hazırlamağı hədəfləyir: onu anlamaq, modelləşdirmək və formalaşmasında fəal rol oynamaq, həmçinin süni intellekt mühəndisliyində karyera seçənləri daha da həvəsləndirmək.
İştirak şagirdləri bu məsələləri dərindən öyrənməyə həvəsləndirəcək və çoxlarını əlaqəli sahələrdə karyera qurmağa ruhlandıra bilər.
Yaradıcı məzmun üçün generativ Sİ-yə ciddi qadağa.
Müsabiqə ardıcıl iki mərhələdə təşkil olunur. Yalnız 1-ci mərhələni uğurla başa vuran komandalar 2-ci mərhələyə keçə bilər. Bütün yazılı təqdimatlar yalnız İngilis dilində olmalıdır.
Məqsəd: Komandalar tam hekayə və illüstrasiyaya vaxt sərf etməzdən əvvəl əsas konsepsiyalarını təqdim edib əsaslandırır.
| # | Bölmə | Söz | Fokus |
|---|---|---|---|
| 1 | İşçi başlıq | — | İlkin başlıq |
| 2 | Əsas ideya və konflikt | 120–160 | Mərkəzi problem və risklər |
| 3 | Elmi əsas | 120–160 | Real/ekstrapolyasiya elm |
| 4 | Məkanın təsviri | 80–120 | Kosmik məkan |
| 5 | Etik dilemma | 120–160 | Etik gərginlik və Asimov əlaqəsi |
| 6 | Həll və Qanunun təkmilləşdirilməsi | 120–160 | Həll ideyaları və Qanun dəyişiklikləri |
| 7 | Komanda rolları | 40–60 | Üzv töhfələri |
| CƏMİ | ≈ 800 | 800 sözü keçməməlidir |
| Meyar | Bal | Nə qiymətləndirilir |
|---|---|---|
| İdeyanın orijinallığı | 12 | İdeyanın, konfliktin və Sİ/robototexnika etikasına baxışın yeniliyi |
| Elmi inandırıcılıq | 10 | Real elmə əsaslanma; psevdoelmin olmaması |
| Etik dərinlik və Asimov əlaqəsi | 10 | Dilemmanın aydınlığı; Üç Qanunun düşünülmüş təkmilləşdirilməsi |
| Aydınlıq və struktur | 8 | Konsepsiya sənədinin təşkili, uyğunluğu və tamlığı |
Nəticə: Keçən komandalar rəy alır və 2-ci mərhələyə dəvət olunur.
Məqsəd: Təsdiqlənmiş 1-ci mərhələ konsepsiyası əsasında tam hekayənin və müşayiətedici illüstrasiyanın hazırlanması.
| Hekayə hissəsi | Söz | Məqsəd |
|---|---|---|
| Açılış / Məkan | 250–350 | Dünya, məkan və əsas personajların təqdimi |
| Gərginliyin artması / Konflikt | 500–650 | Mərkəzi problem və etik gərginliyin inkişafı |
| Kulminasiya | 300–400 | Dilemmanın zirvəsi; həlledici qərar və ya qarşıdurma |
| Həll | 300–400 | Konfliktin necə həll olunması; nəticələr |
| Yekun / Düşüncə | 150–250 | Son fikir; təkmilləşdirilmiş Qanun təklifi ilə əlaqə |
| CƏMİ (hekayə) | ≈ 1 700–2 000 | 2 000 sözü keçməməlidir |
| Meyar | Bal | Nə qiymətləndirilir |
|---|---|---|
| a) İdeyanın orijinallığı | 15 | İdeyanın, nəqletmə yanaşmasının və konseptual baxışın təzəliyi |
| b) Ədəbi-estetik və dil keyfiyyəti | 20 | Nəqletmə ustalığı, üslub, uyğunluq, qrammatika və ümumi tamlıq |
| c) Təsviri sənət — məkan illüstrasiyası | 15 | Bədii keyfiyyət, estetik dəyər, hekayə ilə inteqrasiya, elmi inandırıcılıq |
| d) Etik uyğunluq və həssaslıq | 10 | Gender bərabərliyinə hörmət; zorakılıq və ya ayrı-seçkiliyin təbliğ edilməməsi |
| e) Problemin həlli və Qanunun təkmilləşdirilməsi | 15 | Təklif olunan həllərin keyfiyyəti və Asimov Qanunlarına konkret əlavələr |
| f) Ssenarinin elmi əsası | 15 | Elmi prinsiplərlə uyğunluq; real ekstrapolyasiya |
| g) Psevdoelmin olmaması | 10 | Telepatiya, əbədi hərəkət, sehr və ya digər qeyri-elmi vasitələrə əsaslanmamaq |
Qeyd: 1-ci mərhələnin balları keçid filtri kimi istifadə oluna bilər və münsiflərin mülahizəsinə əsasən yekun reytinqə çəkili töhfə də verə bilər.